1 2 3 4 5

 

 

Mallet motako tren-makinek bezala, artikulatutzat edo erdiartikulatutzat jotzen ditugun gainerako lokomotorrek ere ardatz motorren bi multzo  dituzte. Mallet motako tren-makinetan bi ardatz motorren multzoak norabide (<—   <—) berean zeuden.
Aurreikusten ditugun hurrengo lau eredu horiek ardatz motorren bi multzo dituzte, eta kontrako norabideetan eragiten dute. Meyer motakoetan, zilindroak tren-makinaren erdialdera bideratzen dira. (—> <—). Kitson-Meyer-etan, Fairlie eta Garratt-etan zilindroek lokomotorraren muturrak seinalatzen dituzte (<— —>), paradoxikoki eraikitako lehen Garratt izan ezik, zeinean zilindroek tren makinaren erdialdera begiratzen baitzuten, Meyer motakoek bezala. Goian ikusitako Meyer lokomotorra edo 0-4-4-0T (0-4-0) + (0-4-0) motakoa da.  Baina agian hemen  hobeto litzateke <(OO>)’ (<OO)’. Bi bogieak pibotagarriak dira. 

Aipatu behar da Meyerrak Malleten oso antzekoak diren lokomotorrak direla, eta, beharbada, desberdintasunik nabarmenena Meyerretan bi ardatz-multzoek biratzen dutena da eta baita Kitson-Meyer lurrun tren-makinetan ere. Irudi horrek, zehazki, 0-6-6-0 motako lokomotorra izango luke, baina UIC izendapenean C’C’ gisa adieraziko genuke, eta bisualki ere <(<OOO)'(OOO>)’ gisa adieraz genezake. Baita (0-6-0)’ + (0-6-0)’.

Ikusten denez badira era batzuk adierazteko lokomotorren ardatzen formula. Beheko argazkian beste artikulatua den  tren-makina. Kasu honetan Du Bousquet du izena eta Mallet oso antzekoa.

Ezberdintasuna txiki bat dugu bi lokomotorren artean. Malleten bi zilindroak norabide bera zuten, baina kasu honetan zilindroak Meyer kasuan ikusitakoak dira.

Beraz ¿Non dago orduan ezberdintasuna Meyer eta Du Bousquet lokomotorren artean?. Mallet eta Du Bousquet lurrun tren-makinetan zilindroak  ez dira berdinak. Ba dira batzuk,  presio altuak direnak eta beste batzuk ordean presio baxuak, edo, presio altuak baino baxuagoak.

 

 

 

Garratt lurrunezko tren-makinetara bidean, Fairlie izenekoan geldituko gara, aurrealde bikoitzeko lokomotorra bitxi horiek baino ez baitira.

Ba horietan ere balio du arestian esandakoak, notazioak, etab. Baina kasu honetan fairlie motako tren-makina bat dela adierazi beharko genuke; 0220 Fairlie, 0-4-0 Fairlie, B’B’ Fairlie, etab.

Edo gurpilen irudikapena erabiltzen dugunean, beste mutur bat gehitu. < (OO)'(OO)’>

Azken lokomotorra horiek orain aztertuko ditugun tarteko pausotzat har daitezke; Garratt motako lokomotorrak. Biek bi galdara independente dituzte, baina etxe komun bat. Biek dute komunean beste tren-makina batzuetatik datozela: Seraing-renak, Cockerillena.

Begiratu goiko irudia. Lehen aipatutako Garratt motako lokomotorrak dira. Goiko irudian tren-makina ikusten da, artikulatu ondoren beheko irudian ikusten diren hiru zatiak erakutsiz.

Nola izendatzen dira horrelako lurrun tren-makinak?

Lehenengo eta hirugarren zatian gurpilak edo ardatzak ikusten ditugu, beraz, mi multzo hauek zenbakiko ditugu. Lehenengo 2-4-1  (edo 4-8-2) motakoa izango litzateke eta bigarrena 1-4-2 (edo 2-8-4), hau da, aurrekoaren alderantzizkoa horrelako lurrun tren makinen errodajea simetrikoa baita. Bi terminoak gehituz, hau da (4-8-2)+(2-8-4) izango dugu garratt lurrun tren-makinen notazioa. Artikulatuak diren lokomotorretan hau da idazpen kutunena.

Tren-makina horietan, lehen begiratuan hiru zati ikusten diren arren, lekualdatu nahi den ideia da bi lokomotorrak direla, eta, kasu honetan, galdara komun bat dutela. Hori dela eta, bi tren-makina denotatu nahi izatean, “+” terminoa erabiliko dugu, nahiz eta lokomotorra artikulatuak direnez, ikusizko irudikapenean ere hori islatuko genukeen.

< ooOOOOo__oOOOoo  Formula horrek, besterik gabe, tren-makinaren forma artikulatua helaraziko liguke.

Horregatik, nahiago dut azken notazio hau erabili Garrett tren-makinentzat eta aurretik ikusitako beste bat Malletentzat.

Engranajeen lokomotorrak

Orain tren-makina berezi batzuen kasua aipatuko dugu, engranajeena, zehazki, Shay, Climax eta Heisler. Guztiek notazio berezia dute.

Engranajeetako tren-makina bat da. Hiru lokomotorra mota nagusi, zilindroen antolamenduaren arabera bereizten direnak. Zilindroak bertikalki badaude eta transmisioa tren-makinaren eskuinaldean badago, Shay motako tren-makina bat da; zilindroak ondo bertikal inklinatuta badaude ardatzarekiko plano paralelo batean, Climax motako tren-makina bat da, eta makurtuta badaude baina kanpotik tren-makinaren barrura, Heisler motako tren-makina bat izango da.

Azter dezagun nola identifikatzen den Shay lurrun tren makinak. Irudian ikus daitekeenez, ez daude gurpil-multzo bat eta beste bat mugimendura daramaten pistoi batzuk; aitzitik, hemen “multzo sortzaile” berak aurreko zein atzeko bogiera eramaten du, eta, beraz, notazioren bat egiten saia gaitezke, trakzio-ardatzen multzoan eta abarretan oinarrituta. Hala ere, Shay lokomotorrek beren sailkapen-sistema propioa dute, eta A motako Shay lokomotorrak dira, B motakoak, C motakoak, D motakoak. A motakoek 2 zilindro zituzten, mugimendua bi bogietara transmititzen zutenak. B motakoek mugimendua 2 bogietara transmititzen zuten 3 zilindro zituzten; C motakoek hiru zilindrok 3 bogietara banatzen zuten trakzioa, eta, azkenik, D motakoek 3 zilindrok 4 bogietara eramaten zuten mugimendu hori. Beraz, goikoa C motakotzat identifika genezake.

Goazen orain Climaxen kasua aztertzera.

Climaxek letrak erabiltzen dituzte sailkatzeko, Shay izenekoek bezala. Era berean, A, B eta C letrak erabiltzen ditu. A letrak 2 zilindro bertikal dituen tren-makina mota adierazten du; B letrak 2 zilindro inklinatu eta bi bogie ditu, eta C letrak 2 zilindro inklinatu eta 3 bogie dituzten lokomotorrak.

Zilindroak, ikus dezakegunez, makurtuta daude, baina tren-makinaren luzetarako ardatzaren plano berean.

Amaitzeko, Heislerren kasua azalduko dugu. Heislerrek izen berezia dute. Shay eta Climax letretan ez bezala, horietan hiru zenbakiko multzoak erabiliko ditugu. https://www.gearedsteam.com web orriak ematen digun azalpenari jarraituz, demagun 65-8-40 dela adierazten dugula. Zer esan nahi dute zenbaki horiek? Lehenengoak tren-makinaren pisua tonatan adierazten digu, 8ak 8 gurpil traktore eta 4 ardatz adierazten dizkigu, eta 40ak diametroa hazbetetan ematen digu.

Zilindroa tren-makinaren kanpotik barrura interesatzen dela ikustea.

Amaitzeko, hurrengo orrialdean lurrun-tren-makina nagusien koadro bat dago, dagozkien notazioekin.

Nik, ordea, Mallet, Meyer eta abar tren-makinak 0-4-0 moduan irudikatzera jo dut, eta _0-4-0 _0-4-0_ forma erreserbatu dut Garrett motako tren-makinentzat.

 
 

– 4 –